عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی باعث شد بازارهای جهانی نفت و گاز دچار تلاطم شوند. قیمت نفت که اکنون به حدود ۱۰۰ دلار برای هر بشکه نزدیک شده، توجه جهان را به تنگه هرمز معطوف کرده است؛ آبراههای باریک که حجم عظیمی از نفت خام و گاز طبیعی مایعشده یا الانجی (LNG) از آن عبور میکند و اکنون به دلیل تهدیدهای جمهوری اسلامی برای نفتکشها، ارسال نفت و گاز از طریق آن تقریبا متوقف شده است.
در زمان نگارش این مطلب، قیمت شاخص نفت خام آمریکا حدود ۹۵ دلار در هر بشکه است که نسبت به سطح پیش از جنگ که در محدوده ۶۰ دلار قرار داشت، افزایش نشان میدهد. قیمت الانجی نیز بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است.
ریسورسز در این مقاله، چند موضوع را که در هفتهها و ماههای آینده باید بهدقت زیر نظر گرفته شوند مطرح میکند.
مسئله فقط نفت نیست
هرچند اختلال در عرضه نفت بیشتر در تیتر خبرها دیده میشود، ارسال و تولید گاز طبیعی خلیج فارس نیز دچار اختلال شده است.
حدود ۳۰ درصد از گاز طبیعی جهان بین کشورها معامله میشود. دوسوم این گاز از طریق خط لولهها و یکسوم با کشتی و به صورت گاز طبیعی مایعشده (LNG) جابهجا میشود. جنگ فعلی دسترسی به این یکسوم وابسته به حملونقل دریایی را مختل کرده است.
قطر، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان الانجی جهان با صادرات حدود ۱۰ میلیارد فوتمکعب در روز، تولید خود را به دلیل حملات پهپادی، متوقف کرده و این اقدام ۲۰ درصد از تجارت جهانی الانجی را کاهش داده است. بیشتر الانجی قطر به آسیا و اتحادیه اروپا صادر میشد؛ مناطقی که قیمت الانجی طی هفتههای اخیر تقریبا دو برابر شده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
وضعیت اروپا
راه دیگر برای کاهش قیمت گاز در اروپا میتواند استفاده از ذخایر گاز طبیعی اتحادیه اروپا باشد. این ذخایر معمولا در زمستان برای گرمایش مصرف و در دورههای دیگر دوباره پر میشوند، اما در حال حاضر ذخایر گاز اروپا بهشدت کاهش یافته است و بسیار پایینتر از میانگین تاریخی آن قرار دارد. پس از سال ۲۰۲۲، از زمانی که ارتباط انرژی با روسیه تقریبا قطع شد، اروپا در وضعیت بسیار دشواری قرار گرفت.
افزایش قیمت نفت برای اقتصاد آمریکا خوب است یا بد؟
در دهه اول قرن ۲۱، افزایش قیمت نفت بر اقتصاد آمریکا تاثیر منفی روشنی داشت. در آن زمان آمریکا روزانه حدود پنج تا شش میلیون بشکه نفت تولید میکرد، در حالی که مصرف آن نزدیک ۲۰ میلیون بشکه در روز بود. بنابراین افزایش قیمت نفت به معنای خروج دلارهای بیشتر از اقتصاد آمریکا به سمت صادرکنندگانی مانند کانادا، مکزیک و عربستان سعودی بود.
امروز اما آمریکا بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان و همچنین صادرکننده بزرگ این سوختها است. در سال ۲۰۲۴، آمریکا ۲۸ کوادریلیون، واحد حرارتی بریتانیایی، انرژی صادر و ۲۱ کوادریلیون وارد کرد که نسبت به دهههای گذشته، تغییر بزرگی است و نشان میدهد که قیمت بالاتر انرژی حتی میتواند تولید ناخالص داخلی آمریکا را افزایش دهد، اما واقعیت پیچیدهتر است.
افزایش قیمت نفت هزینهها را برای افراد و شرکتها هم بالا میبرد. قیمت بالاتر بنزین، قیمت گازوئیل و هزینه حملونقل را افزایش میدهد و به تورم دامن میزند.
آیا آمریکا میتواند کمبود را جبران کند؟
با وجود رکورد تولید نفت در آمریکا، احتمال اینکه این کشور بتواند نقش «تولیدکننده متعادلکننده بازار» را ایفا کند، کم است. تولید نفت آمریکا حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز است. حتی اگر این رقم ناگهان دو برابر شود، باز هم نمیتواند کمبود ۲۰ میلیون بشکه در روز ناشی از اختلال در تنگه هرمز را جبران کند.
استقلال انرژی: در واقع وجود ندارد
روسایجمهوری آمریکا دههها است هدف «استقلال انرژی» را مطرح کردهاند. اما در عمل، چیزی به نام استقلال انرژیــ بهویژه در مورد نفتــ وجود ندارد، زیرا بازار جهانی نفت بهشدت یکپارچه است و هر قدر هم آمریکا نفت تولید کند، اختلال در یک نقطه از جهان (مانند تنگه هرمز) باعث افزایش جهانی قیمت نفت خواهد شد.
برخی کارشناسان بهدرستی استدلال کردهاند که انرژی بادی و خورشیدی در معرض چنین نوسانهای قیمتی نیستند. با این حال، فناوریهای انرژی پاکــ از جمله باد، خورشید، باتریها و خودروهای برقیــ نیز از اختلال در زنجیرههای تامین ناشی از تنشهای ژئوپلیتیکی مصون نیستند. محدودیتهای چین در صادرات مواد معدنی حیاتی نمونهای روشن است که نشان میدهد گذار به اقتصاد کمکربن بهطور خودکار به استقلال انرژی منجر نمیشود. در آینده، سیاستگذاران باید به جای دنبال کردن سراب «استقلال»، بر امنیت انرژی و تنوعبخشی به زنجیرههای تامین تمرکز کنند.
آیا آزادسازی ذخایر راهبردی نفت میتواند کمک کند؟
کشورها ذخایر راهبردی نفت دارند تا در مواقع بحران عرضه استفاده شوند. در روزهای اخیر، آژانس بینالمللی انرژی و آمریکا آزادسازی حدود ۴۰۰ میلیون بشکه نفت را اعلام کردهاند. این بزرگترین آزادسازی تاریخ است، اما این مقدار معادل حدود چهار روز عرضه جهانی نفت یا ۲۰ روز از مقدار نفتی است که اکنون عبور آن از تنگه هرمز مختل شده است. به همین دلیل بازار نفت به این خبر واکنش زیادی نشان نداد.
به این ترتیب، با وجود افزایش تولید و صادرات انرژی، بالا رفتن قیمتهای جهانی همچنان برای اکثر کشورها چالشبرانگیز است. دلیل اصلی آن هم پیوستگی بازار جهانی نفت و وابستگی گسترده بخشهای مختلف حملونقل به سوختهای فسیلی است.
کاهش وابستگی به نفت، میتواند اثر نوسانات قیمتی را کمتر کند، اما حتی گذار به انرژیهای پاک نیز اقتصاد را کاملا از تنشهای ژئوپلیتیکی مصون نمیکند. بنابراین، آینده انرژی به اقدامهایی مانند تنوعبخشی به زنجیرههای تامین، توسعه همکاریهای بینالمللی و توجه به فناوریهای جدید برای تقویت امنیت انرژی وابسته است تا امنیت، پایداری و قیمت مناسب انرژی همزمان حفظ شوند.
