تحریمهای بینالمللی دست طالبان را از جنگندهها و سامانههای پیشرفته کوتاه کرده است، با این حال این گروه به کمک متحدانشان در منطقه، همچنان برای تهیه پهپادهای انتحاری تلاش میکنند. ناظران سازمان ملل میگویند طالبان قصد دارند این ابزارها را جایگزین نیروی هوایی سنتی کنند و در این زمینه از برخی کشورها درخواست کمک کردهاند.
شمار نیروهای نظامی طالبان حدود ۳۸۰ تا ۴۵۰ هزار نفر براورد میشود که ۲۰۰ هزار نفرشان نیروهای پلیس و بقیه کارکنان اداره استخبارات (اطلاعات) طالباناند. این گروه هنوز توان کنترل آسمان افغانستان را ندارد و بهجز هواپیماها و هلیکوپترهای بهجامانده از دولت پیشین که شماری از آنها پس از تعمیر، دوباره عملیاتی شدهاند، برای دفاع و حمله هوایی تجهیزاتی در اختیار ندارد.
قاری فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان، پیشتر گفته بود برای افزایش تعداد نیروهای ارتش برنامههایی در دست است، اما ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، از یک سال پیش برای کاهش هزینهها، فرمان اخراج ۲۰ درصد کارمندان همه نهادها، از جمله نهادهای امنیتی، را صادر کرد که در نتیجه آن، دستکم چهار هزار نفر از بدنه ارتش، پلیس و استخبارات طالبان اخراج شدند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این امر که به اعتراض گسترده افراد اخراجشده از صفوف طالبان انجامید، در میان طالبان غیرپشتون هم باعث بروز نارضایتی شد. چنانچه ملا محمد یعقوب، وزیر دفاع طالبان، دهم ژانویه، طی «دستوری ویژه» از افراد اخراجشده خواست برای عضویت در «ارتش اسلامی» دوباره درخواست دهند.
کارشناسان نظامی میگویند که بهرغم ۳۸۰ تا ۴۵۰ هزار نیروی عضو دستگاه امنیتی طالبان، این نیروها با مشکلات جدی ساختاری مواجهاند و مسائلی از جمله قومی بودن، چالش تامین هزینهها، نبود ساختار پاسخگویی، اختلافهای داخلی و فساد، باعث شکنندگی آن شده است.
گزارش ناظران شورای امنیت سازمان ملل متحد که دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، میگوید طالبان موفق شدهاند سطحی از ثبات داخلی ایجاد کنند و حملات داعش شاخه خراسان را تا حدی مهار کنند، اما ساختار آنها برای برقراری نظم، حاکمیت قانون و تامین امنیت پایدار، بهویژه خارج از شهرهای بزرگ، ناکارآمد است.
تلاش طالبان برای دستیابی به قدرت پهپادی
پهپادهای انتحاری در سالهای اخیر به یکی از موثرترین عناصر قدرت نظامی در جهان تبدیل شدهاند و قواعد جنگ کلاسیک را دگرگون کردهاند. این پهپادها با ترکیب قابلیت شناسایی، تصمیمگیری و حمله در یک دستگاه کوچک، فاصله زمانی میان یافتن هدف و نابودی آن را به حداقل رسانده و به استفادهکنندگان دولتی و غیردولتی اجازه دادهاند اهدافی با ارزش بالا، از سامانههای پدافند هوایی و مراکز فرماندهی گرفته تا تانکها و زیرساختهای حساس، را با هزینهای ناچیز هدف قرار دهند.
طالبان به دلیل تحریمهای بینالمللی گسترده امکان دستیابی به تجهیزات نظامی هوایی ندارند. ۵۸ تن از رهبران کلیدی این گروه هم در فهرست تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل شامل ممنوعیت سفر، ضبط داراییها و تحریم تسلیحاتی قرار دارند. طالبان برای دور زدن این تحریمها، چهرههایی را در راس نهادهای امنیتی گذاشتهاند که تحریم نیستند و در سفرهای کاربردی از آنها استفاده میکنند.
در این میان، قاری فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان و از چهرههای کلیدی «طالبان تاجیک»، اهل بدخشان در شمالشرق افغانستان، اخیرا از نمایشگاه و کنفرانس بینالمللی دفاع دریایی دوحه (DIMDEX) در قطر بازدید کرده است. این نمایشگاه از ۱۹ تا ۲۲ ژانویه در دوحه برگزار شد و در آن تازهترین صنایع در حوزه دفاع دریایی، هوایی و زمینی به نمایش درآمده بود.
عکسهایی که از هیئت طالبان در این نمایشگاه منتشر شده است، آنها را در حال بازدید از پهپادهای انتحاری تولید صنایع دفاعی ترکیه نشان میدهد. این پهپادها که با نشان «Roketsan» تولید شدهاند، نوعی پهپاد هوشمند و مجهز به سامانه انتحاریاند که میتوانند در نبردها، نقشی تعیینکننده ایفا کنند.
هیئت طالبان در حال دیدن از تولیدات صنایع دفاعی ترکیه، در دوحه-EnayatKhowarazm/X
دولت قطر که در راهاندازی مذاکرات میان طالبان و آمریکا نقش محوری داشت، از سال ۲۰۱۲ میزبان سران این گروه در دوحه است. قطر همچنین نخستین دولتی است که از طالبان، که تنها روسیه آن را به رسمیت شناخته شده، به نمایشگاههای نظامی دعوت کرده است.
نحوه همکاریهای نظامی میان قطر و طالبان هنوز روشن نیست، با این حال ملا محمد یعقوب، وزیر دفاع طالبان و فرزند ملا عمر، بنیانگذار این گروه، ژوییه ۲۰۲۲ در سفر به دوحه از مقامهای این کشور خواسته بود در تامین نیازهای ارتش طالبان به این گروه کمک کنند.
ناظران شورای امنیت در گزارش خود نوشتهاند که مقامهای طالبان به اهمیت پهپادها در جنگهای امروزی آگاهاند و تلاش میکنند با به منظور دسترسی به «نیروی هوایی ارزان» به این تجهیزات دست پیدا کنند. بر اساس این گزارش، تمرکز اصلی طالبان در حال حاضر بر سیستمهای ضدپهپادی است، زیرا پهپادهای خارجی بهطور منظم بر فراز افغانستان پرواز میکنند و طالبان هیچ سامانه مقابله موثری ندارند.
این گزارش همچنین میافزاید که طالبان با برخی کشورهای عضو سازمان ملل تماس گرفته و درخواست کمک فنی و فناوری پهپادی کردهاند. برخی کشورهای عضو به ناظران شورای امنیت اطلاع دادهاند که فرستادگان القاعده احتمالا در تلاشهای طالبان برای تولید انبوه پهپاد در پایگاههای نظامی سابق در استان لوگر و شهر کابل مشارکت داشتهاند.
پهپادهای کوچک سبک و دارای برد و ظرفیت حمل محدودند، اما القاعده تلاش کرده است ظرفیت فنی و قدرت انفجاری آنها را بهبود ببخشد. این تلاشها در حالی افزایش یافته است که در ماه اکتبر، طالبان در درگیری با نظامیان پاکستانی از پهپاد برای حمله به پاسگاههای مرزی استفاده کردند. در ماه دسامبر، هم شبهنظامیان در بدخشان افغانستان با پهپاد به محل اقامت کارگران چینی در منطقه شمسالدین شاهین تاجیکستان حمله کردند که به کشته شدن دستکم پنج تبعه چینی در دو حمله جداگانه منجر شد.
هرچند طالبان وجود گروههای تروریستی بینالمللی، از جمله القاعده، را در افغانستان انکار میکنند، شورای امنیت سازمان ملل متحد در گزارشهای متعدد خود نوشته که «برخلاف ادعای طالبان، وضعیت، تعداد و محل استقرار القاعده در افغانستان تغییری نکرده و این گروه همچنان فعال است».
بر اساس این گزارشها، برخی اعضا یا هواداران القاعده در مناصب ارشد حکومت و نیروهای امنیتی طالبان گماشته شدهاند.
«سیفالعدل» که رهبر بالفعل القاعده دانسته میشود، سال ۲۰۲۴ افغانستان را پناهگاه امن اعلام کرد و از اعضای وفادار به این سازمان تروریستی خواست برای آموزش و کسب تجربه به افغانستان بروند.
هرچند القاعده در پی سرکوب شدید ایالات متحده و کشته شدن رهبران آن، توان عملیاتی خود را در بسیاری از مناطق جهان از دست داد، بسماللهه تابان، رئیس مبارزه با جرائم جنایی وزارت داخله دولت پیشین افغانستان و دانشجوی دکترای مطالعات امنیتی در لهستان، به ایندیپندنت فارسی گفت که یکی از برنامههای هدفمند القاعده، که این شبکه را نسبت به بسیاری از گروههای جهادی متمایز میکند، جذب افراد متخصص و سرمایهگذاری روی آموزشهای مدرن است.
تابان افزود: «اگر به افراد بلندپایه و حتی رهبران شاخه القاعده بنگریم، بیشتر آنها دارای تحصیلات دانشگاهی و تواناییهای آموزشی و فنیاند.»
تابان معتقد است که القاعده در بخشهای پولشویی، استفاده از رمزارزها، ساخت تسلیحات با ترکیبات شیمیایی، دانش زبانهای مختلف جهان و با استفاده از گستردگی نفوذ، ولو در سکوت، میتواند به طالبان کمک کند؛ چنانکه تاکنون دستکم در بخش پولشویی و جذب کمکهای خارجی موثر بوده است: «طالبان زمین را در اختیار دارند، اما منابع آب و بذرهای مفید برای کشت در این زمینــ گسترش ترورــ در دست القاعده است.»
بسمالله تابان-ایندیپندنت فارسی
البته تاکنون هیچیک از کشورهای متحد طالبان بهصورت علنی برای کمک به تولید یا فروش پهپاد انتحاری به طالبان اعلام آمادگی نکردهاند. در این میان، ترکیه، روسیه، جمهوری اسلامی ایران، قطر، چین و هند که روابط نزدیکی با طالبان دارند و صنایع دفاعی قدرتمندی نیز در اختیار دارند، بهرغم همکاریهای گسترده در زمینههای تجاری و سیاسی، درباره همکاری نظامی با طالبان موضع مشخصی نداشتهاند.
بسمالله تابان معتقد است هرچند طالبان با کشورهای منطقه و همسایه روابط دوستانهای دارند، بهجز چین، روسیه و ایران، بقیه کشورها «ظرفیت عبور از خط قرمز جهان، بهویژه آمریکا، را ندارند».
تابان افزود که در میان این سه کشور، چین احتمالا نمیخواهد با حمایت از طالبان در این حوزه بهانهای دست غرب بدهد. روسیه نیز اکنون در جنگ اوکراین نیازمند تجهیزات و تا حدی تسلیحات خارجی است، اما ممکن است جمهوری اسلامی ایران که به روسیه در جنگ اوکراین با ارسال پهپادهای انتحاری کمک کرد، برای جبران شکستهایش در خاورمیانه، طالبان را از نظر توانایی نظامی تجهیز کند.
با این حال، تابان معتقد است که میان طالبان و جمهوری اسلامی ایران تضاد مذهبی نیز وجود دارد، زیرا شیعیان در ایدئولوژی رهبران طالبان «رافضی» دانسته میشوند و این تضاد میتواند مانع همکاریهای امنیتی در سطحی تعیینکننده شود.
