گزارش تازه کمیته نظارت بر تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد تصویری نگران‌کننده از گسترش فعالیت گروه‌های تروریستی بین‌المللی در افغانستان تحت سلطه طالبان ارائه می‌کند و برخلاف ادعای مقام‌های رژیم طالبان که می‌گویند از خاک این کشور علیه منافع دیگر کشورها استفاده نخواهد شد، می‌گوید افغانستان عملا به پناهگاه امن القاعده و گروه‌های متحد آن در منطقه تبدیل شده است.

بر اساس این گزارش که ششم فوریه منتشر شد، القاعده نه‌تنها از صحنه افغانستان حذف نشده، بلکه در سایه حکومت طالبان، در حال بازسازی، تثبیت و گسترش ظرفیت‌های عملیاتی خود است.

بر اساس این گزارش، القاعده همچنان از «حمایت و پشتیبانی» مقام‌های طالبان برخوردار است و این حمایت هم صرفا به چشم‌پوشی‌های امنیتی محدود نیست، بلکه فراهم کردن محیطی مساعد برای فعالیت، آموزش و ارتباط‌گیری با دیگر گروه‌های مسلح را نیز شامل می‌شود.

القاعده در افغانستان نقش «ارائه‌دهنده خدمات» برای سایر گروه‌های تروریستی را ایفا می‌کند. در این گزارش تاکید شده است که القاعده به‌ویژه در زمینه آموزش و مشاوره، عمدتا برای تحریک طالبان پاکستان و جنگجویان جماعت انصارالله تاجیکستان، جهادگرایان اویغور و ازبکستانی فعالیت می‌کند.

بر اساس این گزارش، وضعیت و قدرت القاعده نسبت به گزارش پیشین که فوریه ۲۰۲۵ منتشر شد، تغییر چشمگیری نکرده، با این حال «اشتیاق» این شبکه برای اجرای عملیات برون‌مرزی هم کاهش نیافته و تمرکز القاعده همچنان بر اجرای حملات «نمایشی» و پرسروصدایی است که پوشش رسانه‌ای گسترده جهانی ایجاد کند.

میزبانی طالبان از رهبران القاعده در کابل

در بخش دیگری از گزارش آمده که شاخه القاعده در شبه‌قاره هند (AQIS) در جنوب‌شرق افغانستان فعال باقی مانده است. این منطقه‌ که شبکه حقانی آنجا نفوذی گسترده دارد، از پایگاه‌های سنتی القاعده در افغانستان به شمار می‌رود.

بر اساس اطلاعات کشورهای عضو شورای امنیت، اسامه محمود، «امیر» القاعده در شبه‌قاره هند و یحیی غوری، معاون او، در کابل حضور دارند و واحد رسانه‌ای این شاخه در هرات مستقر است.

برنامه پاداش برای عدالت وزارت خارجه ایالات متحده نوامبر ۲۰۲۵، برای دریافت اطلاعات درباره اسامه محمود، تا سقف پنج میلیون دلار جایزه تعیین و در اطلاعیه‌ای اعلام کرد محمود، شهروند پاکستان و متولد ۲ سپتامبر ۱۹۸۰ است و با نام‌های مستعار عطاالله، زرولی و ابوذر نیز شناخته می‌شود. او پس از ارتقای عاصم عمر به جایگاهی ارشد در هسته مرکزی القاعده، رهبری این شاخه را برعهده گرفت.

بر اساس اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت برنامه پاداش برای عدالت، ایمن الظواهری سپتامبر ۲۰۱۴، شاخه القاعده در شبه‌قاره هند را تاسیس کرد و محمود پیش‌تر به‌عنوان سخنگوی این شاخه و از چهره‌های حاضر در پیام‌های رسانه‌ای «السحاب»، بازوی تبلیغاتی القاعده، شناخته می‌شد.

مقام‌های آمریکایی نیز معتقدند که اسامه محمود اکنون در افغانستان است. ایمن الظواهری، رهبر پیشین القاعده، ژوییه ۲۰۲۲ در خانه‌ای متعلق به سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان، در منطقه مرفه‌نشین کابل به نام وزیر اکبر خان، در حمله هوایی ایالات متحده کشته شد.

Graphic_AQIS-410_DAR.jpg

برنامه پاداش برای عدالت آمریکا برای اطلاعاتی که به بازداشت یا قتل عاطف یحیی غوری، معاون امیر القاعده در شبه‌قاره هند، منجر شود هم تا سقف ۱۰ میلیون دلار جایزه تعیین کرده است. غوری که گفته می‌شود در اسلام‌آباد پاکستان متولد شد و در دانشگاه بین‌المللی اسلامی درس خواند، ژانویه ۲۰۱۵ به مقام معاونت این شاخه رسید. او با نام‌های مستعار «قاری عاطف»، «عاطف غوری»، «یحیی شعیب غوری» و «قاری ابراهیم» نیز شناخته می‌شود.

شاخه القاعده در شبه‌قاره هند مسئولیت چند حمله مرگبار را برعهده گرفته است. از جمله حمله با ساطور در داکا در ۲۶ فوریه ۲۰۱۵ که به کشته شدن یک نویسنده آمریکایی بنگلادشی‌تبار انجامید و همسرش را به‌شدت زخمی کرد. قتل خولحاز منان، کارمند سازمان توسعه بین‌المللی آمریکا (USAID)، در سال ۲۰۱۶ در بنگلادش هم از جمله حملات این شبکه است.

وزارت خارجه آمریکا ۳۰ ژوئن ۲۰۱۶ این شاخه را در فهرست «سازمان‌های تروریستی خارجی» و «تروریست‌های جهانی با برچسب ویژه» قرار داد و در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۲ نیز عاطف یحیی غوری را تحت همین عنوان تحریم کرد. شاخه القاعده در شبه‌قاره هند، به‌عنوان بخشی از شبکه القاعده، نقش حلقه ارتباطی میان گروه‌های جهادی در افغانستان، بنگلادش، میانمار، هند و پاکستان را ایفا می‌کند.

کمیته نظارت بر تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد، در گزارش‌هایش بارها یادآور شده است که القاعده در افغانستان، در هدایت فعالیت دیگر شبکه‌های تروریستی مستقر در این کشور نقش محوری دارد.

صدور کارت شناسایی افغانستان برای تروریست‌های بین‌المللی

در این گزارش آمده است که اعضای جنبش اسلامی ترکستان شرقی که با نام حزب اسلامی ترکستان (ETIM/TIP) نیز شناخته می‌شود و با القاعده پیوند دارند، تحت حمایت مقام‌های طالبان‌اند و با دریافت مدارک شناسایی از افغانستان، آزادانه در این کشور تردد کنند و به‌تدریج در بدخشان که با چین هم‌مرز است، متمرکز شوند. یکی از کشورهای عضو گزارش داد که این افراد از کشت خشخاش تا فعالیت‌های معدنی را تامین مالی می‌کنند و حدود ۲۵۰ نفر از آنان در سال ۲۰۲۵ به نیروهای پلیس طالبان پیوسته‌اند.

پیش‌تر در مورد صدور مدارک شناسایی افغانستان برای اعضای جماعت انصارالله تاجیکستان، حرکت اسلامی ازبکستان و تحریک طالبان پاکستان نیز گزارش‌هایی منتشر شده بود. بر اساس گزارش کمیته نظارت بر تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد، اعضای این گروه‌ها در افغانستان از آزادی عمل و حمایت مقام‌های طالبان برخوردارند.

در تازه‌ترین مورد، سراج‌الدین حقانی، رهبر شبکه حقانی و وزیر داخله طالبان، روز پنجشنبه ۱۲ فوریه، در مراسم تشییع جنازه یکی از فرماندهانش در خوست، گفت که در سال ۲۰۰۵، پس از فرار چهار عضو ارشد القاعده از زندان بگرام، این افراد با شبکه حقانی تماس گرفتند و با همکاری عبدالستار سدو مخفیانه به میرانشاه در پاکستان منتقل شدند.

به گفته حقانی، این افراد ابویحیی اللیبی، عمر فاروق، محمد جعفر جمال القحطانی و عبدالله هاشمی الشامی بودند که ژوییه ۲۰۰۵ از بگرام گریختند. عمر فاروق، شهروند کویت، از چهره‌های ارشد عملیاتی القاعده در جنوب‌شرق آسیا بود که پیش‌تر در سال ۲۰۰۲ در اندونزی بازداشت شد.

این سخنان حقانی اعتراف کم‌سابقه یک مقام ارشد طالبان در مورد روابط عمیق و دیرینه این گروه با القاعده است. رهبران طالبان در مصاحبه‌ها و سخنرانی‌هایشان عموما ارتباط با القاعده را رد می‌کنند و این نخستین‌ بار است که  پس از بازگشت طالبان به قدرت، در این مورد سخن گفته می‌شود.

جهاد سایبری و جهش دیجیتال

در همین حال گزارش کمیته نظارت بر تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل به گسترش توان سایبری القاعده و داعش نیز پرداخته است. بر اساس این گزارش، هر دو شبکه تلاش‌هایشان را برای جذب متخصصان فناوری و تقویت قابلیت‌های دیجیتال افزایش داده‌اند.

در ماه اوت ۲۰۲۵، گروه هکری «جنبش جهاد سایبری» با سیف‌العدل بیعت کرد؛ آنچه می‌تواند ظرفیت سایبری القاعده را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد.

این گزارش همچنین به استفاده گسترده گروه‌های تروریستی از سامانه‌های ارتباطی ماهواره‌ای تجاری اشاره می‌کند  که امکان ارتباط ارزان، سریع و نسبتا امن را در مناطق دورافتاده فراهم می‌کند. افزون بر این، این گروه‌ها در استفاده از هوش مصنوعی، به‌ویژه در حوزه تبلیغات و جذب نیرو، مهارت بیشتری یافته‌اند و از جلوه‌های بصری پیشرفته برای ترویج نگرش‌های افراطی در فضای مجازی آنلاین بهره می‌برند. هرچند این تحولات به معنای جهشی بنیادین در توان عملیاتی نیست، برای تلاش‌های جهانی مبارزه با تروریسم  چالش‌های تازه‌ای را ایجاد کرده است.

گزارش شورای امنیت به نقش پررنگ تحریک طالبان پاکستان در افغانستان نیز پرداخته است. این گروه یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های مسلح فعال در افغانستان توصیف شده که از آزادی عمل بیشتری برخوردار است و حملاتش به نیروهای امنیتی و ساختارهای دولتی پاکستان افزایش یافته است.

برخی کشورهای عضو شورای امنیت هشدار داده‌اند که همکاری عمیق‌تر تی‌تی‌پی با گروه‌های همسو با القاعده می‌تواند دامنه حملات را گسترش دهد و تهدیدی فرامنطقه‌ای ایجاد کند.