در فرهنگ ایران باستان، نوروز تنها آغاز سال نو نبود، بلکه مجموعه‌ای از آیین‌های پیوسته با طبیعت را در بر می‌گرفت؛ آیین‌هایی که در آخرین روزهای سال زمین، آب و نیاکان را در کانون توجه قرار می‌دادند. «نوروز رودها» هم یکی از همین مناسبت‌ها است؛ جشنی که نشان می‌دهد احترام به منابع آب و مسئولیت جمعی در قبال پاکیزگی آن‌ها، قرن‌ها پیش در قالب سنتی اجتماعی و آیینی نهادینه شده بود. در کنار آن  جشن «فروردگان » نیز پاسداشت روح درگذشتگان و «فروهر» بود. 

۱۹ اسفند، «فروردین» روز از ماه اسفند: 

جشن «نوروز رودها» از آیین‌های طبیعت‌محور ایران باستان است. این جشن بازتابی از نگاه ایرانیان به عنصر آب و پیوند آن با ایزدبانوی آب‌ها، آناهیتا، بود.

چنانکه خانه‌تکانی در آستانه نوروز برای پاکیزگی فضای داخلی انجام می‌شد، «نوروز رودها» را هم می‌توان خانه‌تکانی منابع آبی دانست. در این روز مردم به کنار رودخانه‌ها، قنات‌ها (کاریزها) و چشمه‌ها می‌رفتند و گل‌ولای، شاخه‌های خشک و آلودگی‌های انباشته‌شده در طول زمستان را می‌زدودند. این اقدام تنها جنبه آیینی نداشت، بلکه از نظر کشاورزی نیز ضروری بود تا با آغاز بهار، آب روان‌تر و کارآمدتر در زمین‌های زراعی جریان یابد.

در سال‌های اخیر، هم‌زمان با افزایش توجه افکار عمومی به مناسبت‌های ملی و تاریخی ایران باستان، این جشن نیز دوباره موردتوجه قرار گرفته است. از سوی دیگر، بحران‌های زیست‌محیطی، کم‌آبی و خشکسالی، ضرورت بازنگری در سنت‌های کهن مراقبت از زمین و منابع آب را یادآور شده‌اند. بازخوانی این آیین فرصتی است برای فهم رابطه متقابل ایرانیان باستان با عناصر طبیعی، به‌ویژه آب و خاک.

در باورهای ایران کهن، پاسداری از آب‌های جهان بر عهده ایزدبانو «اردوی سور آناهیتا» بود و نوروز رودها نوعی نیایش برای جلب خشنودی او به شمار می‌رفت تا در سال پیش رو، بارندگی کافی و آب زلال برای کشاورزی و نوشیدن فراهم شود.

ایرانیان بر این باور بودند که با پاکسازی رودها روح آب را شاد می‌کنند و به استقبال باروری زمین در بهار می‌روند. این حرکت نمادی از سپاسگزاری از سپندارمذ، نگهبان زمین، و پاسداشت پاکی به‌عنوان ارزشی بنیادین بود. امروز، «نوروز رودها» تنها یادگاری از گذشته نیست، بلکه یادآور مسئولیت معاصر انسان در برابر پاکیزگی منابع آبی و حفاظت از محیط زیست است؛ سنتی که بر پایه تقدس پاکی و احترام به طبیعت شکل گرفته و می‌تواند الهام‌بخش رویکردی پایدار در زمانه بحران آب باشد.

۲۶ اسفند «اشتار» روز از ماه اسفند:

۲۶ اسفند روز جشن «فروردگان » یا «همسپثمیدیه» است که پس از نوروز رودها، آخرین جشن باستانی پیش از نوروز است. 

در اوستا از شش گاهنبار، به‌عنوان شش دوره آفرینش، یاد شده است. هر یک از این گاهنبارها پنج روز به طول می‌انجامد و در روز پایانی آن جشن برگزار می‌شود. آخرین گاهنبار، «همسپثمیدیه» نام دارد که به «پنجه دزدیده»، اختصاص دارد.

در گاهشماری اوستایی نو، هر سال شامل ۱۲ ماه ۳۰ روزه است و هر روز نام ویژه‌ای از امشاسپندان یا ایزدان دارد. پنج روز باقی‌مانده در پایان سال، با عنوان «پنجه دزدیده» شناخته می‌شود و هر یک از آن‌ها نامی برگرفته از بخش‌های پنج‌گانه گات‌های زرتشت دارد.

اصلاحات تقویمی خیام در سده چهارم هجری قمری موجب شد گاهشماری ایرانی با سال خورشیدی طبیعی هماهنگ شود و نوروز و دیگر جشن‌ها در جای دقیق خود تثبیت شوند.