وابستگی شدید بازارهای افغانستان به واردات محصولات غذایی از کشورهای همسایه و وقوع جنگ در مرزهای این کشور با پاکستان و همچنین توقف صادرات از ایران، نگرانی از وقوع قحطی در افغانستان را افزایش داده است.

روز سه‌شنبه ۱۲ اسفند، کنفدراسیون صادرات جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که صادرات تمام محصولات غذایی و کشاورزی تا اطلاع بعدی، ممنوع است. این در حالی است که افغانستان کشوری مصرف‌کننده، با نرخ تولید داخلی پایین است که نزدیک به ۳۰ درصد نیازهای بازارش را از ایران تامین می‌کند.

تا اواسط ۲۰۲۵، پاکستان از لحاظ صادرات نخستین شریک اقتصادی افغانستان بود، اما پس از وقوع درگیری مرگبار میان طالبان و ارتش پاکستان و بسته شدن مرزهای میان دو کشور، ایران در جایگاه نخست قرار گرفت. با این حال، حمله اسرائیل و ایالات متحده به ایران و توقف صادرات محصولات غذایی و کشاورزی از این کشور، بار دیگر موجب افزایش بهای مواد خوراکی و دیگر محصولات وارداتی به بازار افغانستان شد.

این وضعیت نگرانی مردم افغانستان را از شروع به احتکار برخی بازرگانان هم افزایش داده است. در این راستا، وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان، روز چهارشنبه در اطلاعیه‌ای به بازرگانان، مغازه‌داران و کسبه‌ هشدار داد اقدام به احتکار برای آنان تبعات بدی خواهد داشت و از مردم خواست در صورت مشاهده چنین مواردی، به این نهاد اطلاع دهند.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، شب پنجشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که روز پنجشنبه یک قطار باری از ایران وارد هرات شد و ۳۷ واگن آهن و ۹ واگن شکر را به افغانستان منتقل کرد. مجاهد همچنین افزود برنامه حرکت قطارهای خواف‌ــ‌هرات هم به روال عادی ادامه دارد و هیچ‌گونه تاخیری در فعالیت آن پیش نیامده است.

سخنگوی طالبان از بازرگانان افغان خواست که «بدون دلیل موجه» بهای کالاها را افزایش ندهند. در همین حال سرکنسول جمهوری اسلامی در هرات هم گفت کالاهایی که بازرگانان افغان قبلا از ایران خریده‌اند، به افغانستان وارد خواهد شد، اما به دلیل وضعیت جنگی، کالای جدید خریداری و صادر نمی‌شود.

آذرخش حافظی، رئیس پیشین اتاق تجارت و صنایع افغانستان و کارشناس اقتصادی، در صحبت با ایندیپندنت فارسی توضیح داد به دلیل اینکه افغانستان در تامین نیازهای ابتدایی خودکفا نیست و ۹۰ درصد نیازهای بازارش از کشورهای دیگر تامین می‌شود، وقوع جنگ در ایران و بسته ماندن مرزهابا پاکستان خطر قحطی در این کشور را افزایش داده است.

حافظی گفت: «ایران شریک تجاری شماره یک افغانستان است که پس از بسته شدن گذرگاه‌های تورخم و اسپین بولدک جای پاکستان را گرفت و اکنون توقف صادرات محصولات غذایی و کشاورزی ایران به افغانستان نگران‌کننده است.»

این کارشناس اقتصادی اضافه کرد که افغانستان ذخایر راهبردی ندارد و بخش خصوصی ممکن است تنها برای یک تا دو ماه اقلام اساسی ذخیره داشته باشد و بیشتر از آن چیزی وجود ندارد و در صورتی که جنگ ادامه پیدا کند و مرزها بسته بمانند، «احتمال قحطی زیاد است».

وقوع جنگ در ایران بهای مواد خوراکی و همچنین نفت و گاز را در سراسر کشورهای منطقه و بیشتر کشورهای جهان افزایش داده است، اما به گفته آذرخش حافظی، قدرت خرید پایین مردم افغانستان و فقر مزمن و بیکاری گسترده، باعث می‌شود اوضاع در این کشور وخیم‌تر شود.

حافظی که در کابل زندگی می‌کند، گفت در یک هفته اخیر بهای اقلام اساسی در بازار افزایش یافته است. به گفته او، برنج در برخی مناطق از مغازه‌ها نایاب شده و بهای اقلام وارداتی از ایران نیز به شدت افزایش یافته است.

هرچند طالبان می‌گویند برای تامین نیازهای افغانستان گزینه‌های جایگزین دارند و به کشورهای آسیای میانه اشاره می‌کنند، حافظی می‌گوید ظرفیت آسیای میانه نامحدود نیست و بهای مواد موردنیاز افغانستان در آسیای میانه نیز افزایش یافته است.

تداوم درگیری طالبان با ارتش پاکستان به نگرانی‌ها از وخیم‌تر شدن اوضاع در افغانستان انجامیده است. ارتش پاکستان و طالبان جمعه‌شب نیز در امتداد مرز درگیری شدند و مقام‌های پاکستانی هرگونه گفتگو و مذاکره برای توقف جنگ را رد کردند.

عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، توقف حمله به مواضع طالبان را به دست کشیدن طالبان افغانستان از پناه دادن به تحریک طالبان پاکستان مشروط کرده است.

این درگیری که به وارد شدن تلفات و خسارات گسترده به غیرنظامیان منجر شده، نگرانی گسترده مقام‌های سازمان ملل متحد را نیز برانگیخته است. ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، روز جمعه از ارتش پاکستان و نیروهای طالبان خواست «فورا به درگیری‌ها پایان بدهند» و کمک به میلیون‌ها غیرنظامی آسیب‌دیده از جنگ را در اولویت قرار دهند.

به گفته دفتر حقوق بشر سازمان ملل، از زمان تشدید درگیری‌ها میان افغانستان و پاکستان در هفته گذشته دست‌کم ۵۶ غیرنظامی افغان، از جمله ۲۴ کودک و شش زن کشته و ۱۲۹ نفر  شامل ۴۱ کودک و ۳۱ زن، زخمی شده‌اند.

بر اساس این گزارش، حدود ۶۶ هزار نفر هم در افغانستان آواره شده‌اند. تورک هشدار داد که غیرنظامیان در دو سوی مرز «از حملات هوایی، آتش توپخانه سنگین، خمپاره‌باران و تیراندازی فرار می‌کنند» و افزود: «از همه طرف‌ها می‌خواهم به این درگیری پایان دهند و به کسانی که در شرایط بسیار دشوار قرار دارند، کمک کنند.»

سازمان ملل همچنین اعلام کرد که در پاکستان نیز گلوله‌باران موجب فرار ساکنان محلی شده و دست‌کم دو مدرسه هدف حمله قرار گرفته و بیش از ۱۰۰ مدرسه تعطیل شده‌اند.

طبق آمار این نهاد، در سال ۲۰۲۵ دست‌کم ۸۷ غیرنظامی در افغانستان در نتیجه حملات برون‌مرزی نیروهای پاکستانی کشته و ۵۱۸ نفر زخمی شدند.

تورک با اشاره به بحران انسانی در افغانستان، جایی که نزدیک به ۲۲ میلیون نفر، از جمله بیش از ۱۱.۶ میلیون کودک، به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند، گفت: «چرخه انتقام و خشونت تنها رنج مردم را عمیق‌تر می‌کند.» او از کابل و اسلام‌آباد خواست اختلافات امنیتی خود را از راه گفتگو و همکاری متقابل حل کنند.