دست‌کم ۱۵ تن از روحانیون شیعه هرات، که برخلاف دستور طالبان از برپایی نماز عید در روز پنجشنبه ۲۸ اسفند خودداری کردند، بازداشت و زندانی شدند. یک منبع مطلع در هرات به ایندیپندنت فارسی گفت محمد آقا روحانی، از مسئولان مدرسه دینی صادقیه، سخی‌داد احسانی، امام جمعه مسجد جامع خاتم‌الانبیا در شهرک جبرئیل، و محمد اکبری، رئیس مدرسه آل یاسین، از جمله روحانیون سرشناس در هرات‌اند که به دست طالبان بازداشت و زندانی شده‌اند.

به گفته این منبع، طالبان روز سه‌شنبه، ۲۶ اسفند، با برگزاری نشستی در اداره حج و اوقاف در هرات، از روحانیون شیعه خواستند تعهدنامه‌ای برای برپایی نماز عید همزمان با این گروه امضا کنند، اما روحانیون شیعه با اشاره به لزوم پیروی از مراجع تقلید خود، از امضای تعهدنامه خودداری کردند. به‌دنبال این اقدام، طالبان روحانیون شیعه را بازداشت و زندانی کردند و به خطیبان مساجد و مدارس دینی شیعیان دستور دادند روز پنجشنبه را عید و پایان روزه‌داری اعلام کنند.

ماموران طالبان در شماری دیگر از استان‌ها، از جمله بلخ، دایکندی، تخار، بامیان، غور و سرپل نیز مردم را به برپایی نماز عید در مساجد دعوت کردند و در برخی موارد با تهدید، امامان را وادار به برپایی نماز کردند. یک منبع در شهر نیلی، مرکز دایکندی، گفت بیشتر ساکنان این استان از فقهای شیعه تقلید می‌کنند و هیچ‌یک از مراجع تقلید روز پنجشنبه را عید اعلام نکرده‌اند، اما در برخی مساجد مردم به دلیل تهدید طالبان و درحالی‌که روزه‌دار بودند نماز برپا کردند.

این منبع افزود طالبان صبح جمعه مانع برپایی نماز شدند، که براساس فتوای شماری از مراجع تقلید شیعه روز نخست عید فطر بود. دفتر آیت‌الله واعظ‌زاده بهسودی، از مراجع تقلید شیعه در کابل، روز جمعه را روز نخست عید فطر اعلام کرد، اما با مداخله طالبان در مسجد متعلق به این روحانی شیعه نماز عید برگزار نشد. یک معلم و فعال فرهنگی در دشت برچی کابل گفت صبح جمعه صدها نفر از شیعیان ساکن کابل برای برپایی نماز عید در مساجد حاضر شدند، اما ماموران مسلح طالبان مانع برپایی نماز شدند و با تحقیر و توهین به امامان و نمازگزاران گفتند پنجشنبه روز نخست عید بود و برگزاری نماز در روز دوم مجاز نیست.

طالبان برخلاف بیشتر کشورهای جهان، ازجمله عربستان سعودی که جمعه را روز نخست عید فطر اعلام کرد، مدعی شدند هلال ماه رویت شده و روز پنجشنبه در سراسر افغانستان نماز عید را برگزار کردند. پیش از بازگشت طالبان به قدرت، دولت جمهوری اسلامی افغانستان مناسبت‌های دینی ازجمله عید فطر را براساس جدول زمانی که نهادهای مذهبی عربستان سعودی اعلام می‌کردند برگزار می‌کرد. طالبان با تشکیل کمیته‌ای برای رویت هلال، هر سال عید فطر را یک روز زودتر یا دیرتر از عربستان سعودی برگزار می‌کنند.

با این حال، فشار این گروه بر شیعیان برای قبولاندن تفسیر خود از شریعت همواره با چالش مواجه بوده است. روز پنجشنبه و همزمان با برپایی نماز عید در قندهار، کابل و بسیاری از شهرهای افغانستان به امامت طالبان و روحانیون سنی، شیعیان همچنان روزه‌دار بودند. به‌رغم بازداشت دست‌کم ۱۵ روحانی شیعه، واعظ‌زاده بهسودی، از چهره‌های بانفوذ شیعه در کابل، در بیانیه‌ای جمعه را روز نخست عید فطر اعلام کرد.

طالبان با تفسیر سختگیرانه از اسلام، تنها مذهب حنفی را به رسمیت می‌شناسند و بارها اعلام کرده‌اند که همه قوانین و فرامین براساس این مذهب تنظیم می‌شود و دیگر مذاهب رسمیت ندارند. در نزدیک به پنج سال گذشته، افزون بر کنار گذاشته‌شدن فقه شیعه از ساختار آموزشی و اداری افغانستان، شماری از نهادهای آموزشی و مذهبی شیعیان نیز منحل شده و بر مناسبت‌های فرهنگی و مذهبی آنان محدودیت‌هایی اعمال شده است. افزون بر این، طالبان محدودیت‌های شدیدی بر پیروان مذهب اسماعیلیه نیز اعمال کرده‌اند.

گزارش نهاد حقوق بشری «رواداری» نشان می‌دهد طالبان با اعمال سیاست‌های «تبعیض‌آمیز و سازمان‌یافته»، این جامعه را از مشارکت در عرصه‌های سیاسی، اداری و اجتماعی کنار زده و همزمان برای تضعیف هویت مذهبی و فرهنگی آنان اقدام کرده‌اند. براساس این گزارش، اسماعیلی‌ها با اتهام «تکفیر»، تهدید، ارعاب و خشونت مواجه‌اند و ترس از ابراز علنی باورهای مذهبی‌شان به‌طور قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته است- وضعیتی که کرامت انسانی و حقوق اساسی این گروه را به‌شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد.

در کنار این فشارها، گزارش‌هایی از تلاش‌های هدفمند برای تحمیل مذهب اهل سنت بر اسماعیلیون، به‌ویژه در بدخشان و بخش‌هایی از بغلان، منتشر شده است. به گفته منابع محلی، این روند با تهدید، شکنجه و خشونت مستقیم همراه بوده و در مواردی افراد به دلیل امتناع از تغییر مذهب یا ضرب‌وشتم شده‌اند یا به اجبار محل زندگیشان را ترک کرده‌اند. گزارش‌ها همچنین از تغییر اجباری مذهب صدها نفر در شهرستان‌های درواز، شغنان، اشکاشم و واخان حکایت دارد.

همزمان، طالبان با گسترش مدارس دینی مبتنی‌بر مذهب اهل سنت در مناطق اسماعیلی‌نشین، می‌کوشند پذیرش مذهب اهل سنت را در نسل‌های آینده نهادینه کنند. براساس گزارش نهاد «رواداری»، زنان اسماعیلیه با فشار مضاعف مواجه‌اند، ازجمله اجبار به پوشیدن چادری، محدودیت در کار و حضور اجتماعی، و حتی تحمل خشونت فیزیکی در محیط‌های روستایی.

عملکرد طالبان در اعمال محدودیت بر پیروان مذاهب دیگر و تلاش برای یکسان‌سازی جامعه، افغانستان را به یکی از بسته‌ترین کشورها در زمینه آزادی مذهبی بدل کرده است.