اختلال‌های گسترده در اینترنت موبایل در روسیه، به‌ویژه در مسکو، زندگی روزمره شهروندان را مختل کرده است. به گزارش سی‌ان‌ان، در شهری که به زیرساخت‌های دیجیتال وابسته است، انجام کارهای ساده‌ای مانند ارسال پیام، سفارش غذا یا استفاده از خدمات آنلاین حمل‌ونقل با مشکل مواجه شده است. ساکنان مسکو گزارش می‌دهند که تلفن‌های هوشمندشان عملا کارایی سابق را از دست داده‌اند و حتی تماس‌های صوتی و ارسال پیامک نیز با اختلال همراه است. در واکنش به این وضعیت، برخی افراد به خرید ابزارهای جایگزین مانند واکی‌تاکی، نقشه‌های کاغذی و پیجر روی آورده‌اند.

روسیه پیش از این نیز نوعی سانسور دیجیتال اعمال می‌کرد و دسترسی به برخی رسانه‌های اجتماعی مانند فیسبوک و اینستاگرام را مسدود کرده بود. با این حال، از اوایل ماه مارس، میزان اختلال در اینترنت و خدمات موبایل در مسکو به سطحی بی‌سابقه رسیده است. ساکنان این شهر ۱۳ میلیون نفری می‌گویند قادر به استفاده از اپلیکیشن‌های معمول یا مسیریابی در مرکز شهر نیستند و این اختلال‌ها به‌طور گسترده عملکرد خدمات دیجیتال را مختل کرده است.

این ادامه روندی است که در ماه‌های گذشته در سایر مناطق روسیه نیز مشاهده شده بود؛ به‌ویژه در استان‌های هم‌مرز با اوکراین، که هدف حملات و نفوذهای نظامی قرار گرفته‌اند، اختلال در اینترنت موبایل گزارش شده و در برخی مناطق این وضعیت از تابستان ادامه داشته است. با این حال، جدیدترین قطعی‌ها اکنون به مراکز اصلی سیاسی و اقتصادی کشور، از جمله مسکو و سن‌پترزبورگ، نیز گسترش پیدا کرده است.

مقام‌های دولتی روسیه اعلام کرده‌اند که این محدودیت‌ها بخشی از اقدام‌های امنیتی برای مقابله با «روش‌های پیچیده‌تر» حملات اوکراین است. برخلاف ایران که اینترنت به‌طور کامل قطع شده، در روسیه دسترسی به اینترنت کامل از بین نرفته است و کاربران همچنان می‌توانند از طریق وای‌فای متصل شوند. با این حال، اختلال در اینترنت موبایل پیامدهای گسترده‌ای در زندگی روزمره ایجاد کرده است.

در کنار واکنش‌های طنزآمیز کاربران در رسانه‌های اجتماعی، از جمله انتشار شوخی‌ها و تصاویر مرتبط با استفاده از روش‌های سنتی ارتباطی، این اختلال‌ها پیامدهای عملی و جدی نیز داشته است. برای مثال، مادری ساکن حومه مسکو که برای پایش سطح قند خون پسر ۸ ساله‌‌اش که مبتلا به دیابت است به اتصال مداوم اینترنت نیاز دارد، می‌گوید که محدودیت‌ها امکان ارسال دستورهای دقیق درباره دوز انسولین را مختل کرده است. او همچنین به این نکته اشاره می‌کند که سال‌ها مردم به استفاده از خدمات دیجیتال تشویق شده بودند، اما اکنون دسترسی به همان خدمات محدود شده است.

در مورد دلایل این اختلال‌ها، گمانه‌زنی‌های مختلفی مطرح است. برخی معتقدند دولت ممکن است در حال آزمایش توانایی‌اش برای مهار اعتراض‌های داخلی احتمالی باشد، به‌ویژه در صورت اجرای سیاست‌های جدید بسیج نظامی برای جنگ اوکراین که از اقبال عمومی برخوردار نیست. برخی دیگر احتمال می‌دهند که این محدودیت‌ها مقدمه‌ای برای اعمال محدودیت‌های گسترده‌تر بر اینترنت یا نشانه فضای نگرانی در سطوح بالای حاکمیت باشد.

در گزارش اندیشکده آمریکایی «موسسه مطالعات جنگ» نیز اشاره شده که دولت روسیه ممکن است در حال تسریع سیاست‌های سانسور اینترنت باشد تا از بروز واکنش‌های داخلی به تصمیم‌های احتمالی آینده جلوگیری کند. در این گزارش آمده است که چنین اقدام‌هایی می‌تواند احتمال شکل‌گیری اعتراض‌ها یا گروه‌های اجتماعی خارج از کنترل دولت را کاهش دهد.

بر اساس نظر کارشناسان، روسیه به‌جای قطع کامل اینترنت در سراسر کشور، به سمت الگویی از اختلال‌های هدفمند، مکرر و منطقه‌ای حرکت می‌کند. این محدودیت‌ها بیشترین تاثیر را بر بخش‌های وابسته به خدمات آنلاین از جمله خدمات پیک، تاکسی‌ اینترنتی و فروشگاه‌های خرده‌فروشی داشته است. شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات مخابراتی نیز اعلام کرده‌اند که این محدودیت‌ها موقت و به دلایل امنیتی اعمال شده است و تا زمانی که لازم باشد، ادامه خواهد داشت.

پیامدهای اقتصادی این وضعیت نیز قابل‌توجه است. برآوردها نشان می‌دهد که کمتر از یک هفته اختلال اینترنت موبایل در مسکو ممکن است بین ۳۵ تا ۶۰ میلیون دلار به کسب‌وکارها زیان وارد کرده باشد. برخی شهروندان نیز از تاثیر این محدودیت‌ها بر فعالیت‌های شغلی‌شان ابراز نگرانی کرده‌اند. برای مثال، یک مدیر فروش در حوزه فناوری اطلاعات می‌گوید این محدودیت‌ها امکان کار را کاهش داده است و در صورت مسدود شدن ابزارهایی مانند وی‌پی‌ان و تلگرام، ممکن است مجبور به ترک کشور شود.

در کنار این تحولات، دولت روسیه اقدام‌های دیگری نیز در حوزه کنترل فضای مجازی انجام داده است، از جمله اینکه برخی پلتفرم‌ها را مسدود، قابلیت تماس در پیام‌رسان‌ها را محدود و «فهرست سفیدی» از اپلیکیشن‌های مورد تایید معرفی کرده است. همچنین پروژه‌ای به نام «اینترنت حاکمیتی» درحال آزمایش است که امکان جداسازی شبکه داخلی از اینترنت جهانی را فراهم می‌کند.

همزمان، تلاش‌هایی برای معرفی یک پیام‌رسان دولتی به‌عنوان بستر اصلی خدمات عمومی، پرداخت‌ها و ارتباطات روزمره در جریان است. در این میان، گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال محدودسازی یا ممنوعیت کامل تلگرام نیز مطرح شده است. مقام‌های مسئول این محدودیت‌ها را به عدم رعایت قوانین داخلی نسبت داده‌اند، در حالی که پاول دوروف، بنیان‌گذار این پیام‌رسان، از افزایش فشارها برای محدود‌سازی دسترسی کاربران و کنترل ارتباطات انتقاد کرده است.

کارشناسان حوزه آزادی اینترنت می‌گویند دولت روسیه از نظر فنی توانایی قطع کامل اینترنت یا جداسازی آن از شبکه جهانی را دارد و ممکن است در شرایط خاص، مانند تشدید جنگ یا بحران اقتصادی، به چنین اقدامی متوسل شود. در هر موقعیتی که روسیه احساس خطر کند و به این باور برسد که اینترنت برایشان خطرناک است آن را قطع خواهد کرد، درست مانند جمهوری اسلامی.